"شکست استراتژی آمریکا در خاورمیانه: از دست دادن عراق و خلیج فارس"

آنتونی اچ . کوردسمن[i]

بخش سوم

ترجمه مؤسسه آینده‌پژوهی جهان اسلام

 

کاهش پرسنل ایالات متحده و برنامه “آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا”

برنامه مدنی داستانی متفاوتی دارد و قبل از حمله به سفارت آمریكا و خروج پرسنل ایالات متحده، موضوعی جدی بود؛ گزارش بازرس همچنین در مورد این جنبه از کاهش پرسنل ایالات متحده و سطح پایین برنامه کمک­‌های آمریکا به عراق سؤالات اساسی را مطرح کرده است:

از زمان دستور صادر شده مبنی بر کاهش كارمندان آمریكا در عراق در ماه مه 2019، “آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا” به‌طور متوسط شش كارمند خارجی را در این كشور نگه داشته است؛ برخی از كاركنان “آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا” كه قبلاً در عراق مستقر بودند به واشنگتن دی­سی منتقل شده‌­اند. “آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا” گزارش داد كه جابه‌جايي اتباع كشورهاي ثالث - كه بسياري از آن­‌ها بيش از ده سال تجربه كار با سفارت آمریکا در بغداد را دارند - در ساير پست­‌هاي خارج از كشور، بسيار پيچيده بوده و همچنان يك چالش مهم است. گفتنی است کارمندان “آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا” مسئول برنامه­‌ریزی، مدیریت و نظارت بر سبد 1.16 میلیارد دلاری برنامه­‌های توسعه، تثبیت و کمک­‌های بشردوستانه هستند.

در این سه ماه، مقامات “آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا” گزارش دادند كه كاهش كاركنان، تأثیرات منفی قابل توجهی در رصد، مدیریت و نظارت بر برنامه­‌ها در عراق داشته است؛ در واقع در حال حاضر هیچ کارمند مقیم “آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا” در عراق وجود ندارد. در تاریخ 31 اوت ، دفتر “آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا” برای کمک به بلایای طبیعی (OFDA) و دفتر غذا برای صلح(FFP)  این آژانس، مدیریت کلیه­‌ی برنامه­‌های بشردوستانه را از راه دور انجام داده­‌اند. باید اشاره کرد که “آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا” برای مدیریت یک سبد کمک‌­های بشردوستانه 430 میلیون دلاری در عراق طرح­‌هایی دارد. به‌دلیل دستور خروج از عراق، کارمندان این آژانس برنامه­‌های بشردوستانه را تنها از راه دور و از طریق تماس‌های تلفنی و گزارش‌­های محلی و میدانی و همچنین از طریق استقرار موقت کارکنان در عراق تحت نظارت قرار می­‌دهند. کارمندان “آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا” از راه دور در جلسات کلیدی شرکت می­‌کنند؛ به گفته آژانس، در این شرایط، کارمندان تنها می‌­توانند با حداقل بخش‌­های دولتی ایالات متحده و دولت عراق و سایر بخش­‌های جامعه بین‌المللی، هماهنگی و مشارکت داشته باشند.

معضل دیگر این است که کارمندان دورکار از دوشنبه تا جمعه کار می­‌کنند، در حالی‌که بغداد و اربیل یکشنبه-پنجشنبه­‌ها فعالیت می­‌کنند و بنابراین به‌طور مؤثر هر هفته یک روز کاری را از دست می­‌دهند؛ علاوه براین، کلیه کارمندان “آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا”، اعم از اتباع کشورهای ثالث و استخدام‌­های مستقیم، برای ورود به عراق ابتدا باید توسط وزارت دفاع آمریکا تأیید صلاحیت شوند، که روندی کند و غیر شفاف است. کارمندان باقی‌مانده این آژانس در بغداد و اربیل گزارش داده‌­اند که این سازمان به‌جای پیگیری وظایف محوله، 30 تا 100 درصد از وقت خود را صرف کارمندان خود می­‌کردند.

... از اواسط ماه نوامبر، “آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا” مسئولیت مدیریت یک سبد کمک 1.16 میلیارد دلاری در عراق را دارد که قرار است در یک استراتژی یکپارچه به عراق کمک کند:  مقابله با ایران، شکست داعش و حمایت از اقلیت­‌های مذهبی و قومی. کاهش کارکنان، باعث عدم اطمینان در مورد چگونگی نظارت از راه دور بر اجرای برنامه­‌ها و این‌که آیا آژانس برای پشتیبانی از فعالیت نظارت خود به یک بستر منطقه‌­ای دسترسی خواهد داشت یا نه می‌شود؛ عدم اطمینان در مورد سطح کارکنان همچنین سؤالاتی در مورد توانایی مداوم “آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا” برای نظارت مؤثر بر سبد چشم­‌انداز روشنی ارایه نمی­‌کند.

علاوه براین، تقریباً تمام تلاش­‌های آمریكا در حال حاضر روی موضوعات كوتاه‌مدت مؤثر بر اقلیت­‌ها و بازگشت آوارگان متمرکز شده است بدون برنامه­‌ی خاصی برای توسعه­‌ی جنوب و پایان دادن به برنامه‌های صادرات نفتی جداگانه دولت مرکزی و دولت اقلیم كردستان؛ مانند تلاش برای کمک به ارتش، هیچ هدف یا نشانه‌­ای درازمدت در اقدامات ایالات متحده وجود ندارد که این کشور به‌طور فعال به موضوعات گسترده‌­تر اصلاحات اقتصادی پرداخته باشد که در آغاز این تحلیل مورد بررسی قرار گرفته است.

نگاه به آینده و شکل دادن به یک استراتژی بلندمدت

این مشکلات به‌قدری جدی است که مشخص نیست که عراق در پرتو آن­‌ها می‌­تواند پیشرفت سیاسی پایدار را تجربه یا از دور دیگری از جنگ­‌های داخلی جلوگیری کند، یا خیر؛ به‌همان اندازه مشخص نیست که ایالات متحده آمریکا حضور و اهرم مورد نیاز خود را برای کمک به عراق حفظ کند. علاوه براین واکنش‌­های عراق به حملات هوایی ایالات متحده در 30 دسامبر 2019 - و حمله به سفارت ایالات متحده در بغداد - این مسئله را بیش از پیش روشن کرده است که حمله ایالات متحده به حشدالشعبی عراق باعث شده است تا تنش­‌هایی بین آمریکا و ایران به‌وجود بیاید. نکته‌­ای که مشخص نیست، این است که آیا ایالات متحده قادر به ایفای نقش اساسی حل مشکلات کوتاه‌مدت عراق خواهد بود یا خیر؟

تمرکز گذشته ایالات متحده بر داعش باعث غافل ماندن از مشکلات و نیازهای عراق، رنج ناشی از سلسله وقایع از زمان حمله ایالات متحده در سال 2003، و حملات هوایی ایالات متحده به حشدالشعبی عراق ممکن است به پایان برسد و مانع دست باز ایالات متحده در میدان بازی عراق در آینده شود. علی‌رغم برخی ادعاها مبنی بر نارضایتی­‌هایی از حضور ایران در عراق، به نظر می‌­رسد تعداد بیشتری از مردم عراق از حضور آمریکایی‌­ها ناراحت هستند. فراموش نکنیم ایران می‌­تواند فشار سیاسی گسترده‌­ای را به بسیاری از جناح‌­های اصلی در عراق وارد کند و همچنین از عراقی­‌ها برای تظاهرات علیه اهداف آمریکا استفاده کند.

از منظر آمریکایی­‌ها، ممکن است ایالات متحده حق داشته باشد به اهدافی که به نیروها و تأسیسات آمریکایی، نیروهای طرفدار ایران و ژنرال سلیمانی حمله کند؛ با این‌حال، از دیدگاه عراق، چهره‌­های کلیدی مانند رئیس جمهور عراق و نخست وزیر فعلی به‌طور علنی اظهار داشتند که آن­‌ها با حمله به نیروهای حشدالشعبی و سلیمانی مخالف هستند، و چنین اقدامات یک جانبه‌ی ایالات متحده را نقض حاکمیت عراق می‌­دانند. نخست وزیر عادل عبدالمهدی، حملات هوایی ایالات متحده به حشدالشعبی را "نقض حاکمیت عراق و تشدید خطرناک و تهدید برای امنیت عراق و منطقه" خوانده است. "مرجع برجسته شیعیان عراق، آیت الله علی سیستانی، ضمن محكوم كردن حمله آمریكا به حشدالشعبی، اظهار داشت كه دولت عراق باید "اطمینان حاصل كند كه عراق به زمینه‌­ای برای تسویه امتیازات منطقه­‌ای و بین‌المللی تبدیل نمی­‌شود"، و هشدار داد كه حملات آمریكا "اقدامی غیرقانونی" بوده است.

در مورد حملات هوایی به سلیمانی، و رهبر شبه نظامی عراق، ابومهدی المهندس رهبران چندین گروه شبه نظامی عراقی قول داده‌­اند تا انتقام بگیرند؛ روحانی شیعه و رهبر شبه نظامی بدر، مقتدی صدر حملات علیه سلیمانی را "هدف قرار دادن جهاد و روحیه انقلابی دولت" توصیف کرد. روحانی شیعه و رهبر جنبش الحکمه، عمار الحکیم نیز گفت که این حمله "نقض آشکار حاکمیت عراق" است. این حملات "منطقه را در پشت‌بام سقوط قرار می­‌دهد." همچنین الخزعلی، دبیر کل بنیاد شبه نظامی اهل الحق (اتحادیه حق‌طلبان) متعهد شد که از مرگ هر دو رهبر انتقام بگیرد. جنبش النجبه، یک گروه بزرگ شیعه طرفدار ایران، بیانیه­‌ای صادر کرد که هشدار می­‌داد آمریکا "از عمل احمقانه‌­ای که انجام داده است پشیمان خواهد شد"، و متعهد شد که "درد و اندوه" ناشی از مرگ سلیمانی و مهندس به "شور و شوق، خشم و انقلاب" تبدیل می­‌شوند.

این تحولات باعث شده است كه آمریكا فعالیت سفارت خود را محدود كند و حضور مدنی مؤثر در عراق نداشته باشد؛ پس از كشته شدن سلیمانی، سفیر آمریکا در عراق به شهروندان این کشور هشدار داد این کشور را ترك كنند. در واقع ایالات متحده تقریباً منحصراً روی ایران متمرکز شده است و هیچ علاقه مشخصی در مورد آینده عراق یا نقش ایالات متحده در این کشور نشان نداده است.

به نظر می‌­رسد که نتیجه نهایی می­‌تواند خروج ایالات متحده از عراق باشد؛ یا به‌دلیل فشار عراقی­‌ها یا تصمیمات سطح بالا از سوی ایالات متحده برای کاهش حضور خود در عراق تا جایی که دیگر آمریکا بازیگر اصلی میدان عراق نباشد. در بهترین حالت، ایالات متحده با چالش‌­های كوتاه‌مدت بسیار دشواری روبه‌رو است، در شرایطی كه رویكرد مؤثر آمریكا در قبال عراق نه تنها ایالات متحده را ملزم به ادامه مقابله با فوری­‌ترین مشكلات خود می­‌كند بلكه باید بر سه هدف بلندمدت متمرکز شود:

نیاز به کمک به عراق برای دست‌یابی به صلح و ثبات داخلی با فراهم آوردن زمینه­‌ی اصلاحات در حاکمیت، اقتصاد و برآوردن نیازهای همه مردم آن کشور.

نیاز به کمک به عراق برای ایجاد نیروهای امنیتی که به‌وسیله­‌ی آن ثبات داخلی، امنیت و همچنین میزان بازدارندگی و توانایی دفاعی کافی برای ایستادن روی پای خودشان بدون نیاز به وابستگی به قدرت‌­های خارجی را منجر می‌شود.

نیاز به متقاعد کردن عراقی­‌ها مبنی بر این‌که ایالات متحده به نفع آن‌­ها عمل می­‌کند، و صرفاً در خدمت منافع خود به‌عنوان یک قدرت اشغال‌گر نیست.

واضح است که پاسخ­‌های ساده­‌ای وجود ندارد، این که برنامه­‌های خاص نیاز به یک رویکرد کامل بین‌­سازمانی دارند و هرگونه تلاش مؤثر فقط می­‌تواند با سطح رهبری ریاست جمهوری و پشتیبانی کنگره آغاز شود که در این مورد چالش­‌های اساسی در سیاست آمریکا وجود دارد. همچنین واضح است كه بسیاری از ناكامی‌­های آمریكا نتیجه تعیین اهداف غیرواقعی و غیرمجاز، عدم تداوم در تلاش‌­ها و انکار پیچیدگی­‌ها و عدم قطعیت­‌های موجود است؛ با این وجود درس­‌هایی وجود دارد که ایالات متحده به روشنی باید از شکست‌­های گذشته خود بیاموزد:

اول، با عراق به‌عنوان یک متحد استراتژیک بلندمدت ایالات متحده و به‌عنوان کلید بازسازی، نفوذ و توانایی ایالات متحده در خلیج فارس و خاورمیانه برخورد کنید؛ ایالات متحده باید انعطاف‌پذیر ​​باشد، اما باید اهداف استراتژیک مشخصی را تعیین کند و بر مشکلات فوری عراق و ایجاد یک کشور مؤثر با ثبات بلندمدت متمرکز شود.

دوم، به عراقی­‌ها نشان دهید كه ایالات متحده به نفع آن‌ها عمل می­‌كند و هم حمایت­‌های مدنی و هم امنیتی را ارائه می­‌دهد كه به عراق كمك می­‌كند تا متحد شود، پیشرفت كند و به‌طور كامل مستقل باشد. خیلی اوقات، ایالات متحده نتوانسته نشان دهد كه حضور و اقدامات آن در خدمت منافع عراق، فراتر از اهداف كوتاه‌مدت ایالات متحده است و آینده‌­ای بهتر را ارائه می‌­دهد.

سوم، تمرکز روی این موضوع که مشکلات و نگرانی‌­هایی را که مردم احساس می­‌کنند با روشی مطابق با فرهنگ و اولویت­‌های خود عراق برطرف کند؛ واقعیت را بپذیرید که کمک به ایالات متحده ضروری است، اما این تلاش­‌های تحول‌گرا براساس تحمیل سریع ارزش‌­های آمریکایی، جاده‌­ای به سوی شکست است. به‌طور کلی، اولویت‌­های عراق به احتمال زیاد در شرایط زندگی، اشتغال و خدمات دولت بدون فساد متمرکز خواهند شد.

چهارم، در صورت امکان از تلاش‌­های “آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا” برای رسیدگی به نیازهای عراق استفاده کنید­، اما این واقعیت را مدنظر قرار دهید که “آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا” هنوز نتوانسته است صلاحیت گسترده‌­ای را در بسیاری از جنبه­‌های ملی نشان دهد و این تلاش آمریکایی محدودیت­‌های ذاتی دارد. در حالت ایده‌آل، سازمان ملل ابزاری در دسترس برای بین‌المللی کردن برنامه­‌های مدنی، حاکمیتی و اقتصادی است که عراق به آن نیاز دارد. در عمل، صلاحیت کارکنان حرفه‌­ای این کشور بیش از آن است که اختلافات بین رهبران عالی‌رتبه ملی آن جبران شود. سازمان ملل متحد اساساً پس از نخستین حمله بزرگ در عراق حضور داشته است، اما هیچ نشانه‌­ای از تلاش برای کمک به عراق دیده نشده است.

به نظر نمی­‌رسد گزینه مناسبی برای ایجاد نوع تلاش بین‌المللی برای کمک به عراق وجود داشته باشد، اما ممکن است بانک جهانی نزدیک‌ترین گزینه به چنین طرح احتمالی باشد. در هر صورت، چه ایالات متحده آمریکا چنین کمک­‌هایی را انجام دهد، یا یک نهاد بین‌المللی، از عراق هفده سال گذشته درس­‌های روشنی می­‌توان گرفت. هر سازمان یا کشوری که تلاش می­‌کند کمک­‌ها به عراق را مدیریت کند، باید واقع‌بین باشد و با تمرکز بر ایجاد ثبات در تقسیمات داخلی عراق، صادقانه به چالش‌­های پیش روی عراق، بیش از همه فساد و اقتدارگرایی بپردازد تا محبوبیت دولت تا جایی برسد که همه مردم عراق پذیرای آن باشند.

پنجم، بر کارآیی نیروهای امنیتی عراق واقع‌گرایانه تمرکز کنید -روندی که حداقل نیم دهه دیگر طول میکشد. نيروهاي مسلح عراق نيازي به بازیابی مجدد ندارند، اما آن­‌ها براي بازسازي و بازدهی بهتر "در مسیر خود" نياز به راهنمایي دارند.

حتی با وجود کمک­‌های قابل توجه، عراق نمی‌­تواند توانایی توسعه و بازگشت به سطح نیروهای نظامی گذشته خود را داشته باشد؛ در عین‌حال، کاهش اشکال پیچیده فساد در ارتش عراق به اندازه کاهش آن­‌ها در دولت مدنی و شرکت­‌های دولتی یک چالش مهم خواهد بود و در حوزه امنیت داخلی، اولویت اول متوقف کردن نیروهایی خواهد بود که به سرکوب مبادرت ورزیده­‌اند. دوم اطمینان از عملکرد آن­‌ها با اطمینان از عدم دخالت سیاسی و سوم اطمینان از روش‌­هایی که نیروهای امنیتی از آن استفاده می‌کنند و سازگار با استانداردها و حدود مجاز تعیین شده توسط سیستم حقوقی عراق است.

سرانجام ایالات متحده نیازی به "سفارت عادی" در عراق ندارد؛ این کشور به یک مأموریت پایدار نیاز دارد که می­‌تواند عراق را در رفع نیازهای مدنی و امنیتی خود یاری کند؛ در واقع عراق به آمریکایی نیاز دارد که پشتیبانی و کمک مستمر داشته باشد. ایالات متحده باید با شرایط سازگار شود، اما براساس میزان کمک­‌هایی که می‌­تواند با گذشت زمان به عراق اختصاص دهد، باید سطح حضور خود را حفظ نماید تا حمایتی را که واقعاً مورد نیاز است فراهم کند و با گذشت زمان نشان دهد که به نفع همه عناصر اصلی عراق عمل می­‌کند. بار دیگر تأکید می‌­کنم که حضور در عراق به‌عنوان شریک استراتژیک آمریکا، مطلوب است، اما ایجاد یک عراق قوی و مستقل هدفی است که واقعاً مهم است.

 

**مسئولیت صحت و سقم مطالب موجود در یادداشت‌ها، مقالات و مصاحبه‌های منتشر شده در سایت به عهده نویسنده بوده و انتشار آنها الزاماً به معنی تأیید مطلب یا بیانگر دیدگاه‌های موسسه نیست.



[i] .  تحلیل‌گر مؤسسه مطالعات استراتژیک و بین‌المللی (CSIS)

 

e-max.it: your social media marketing partner