"تقویت روابط کشورهای اسلامی با دیپلماسی کاهش مخاطرات و پیش‌بینی آینده"

دکتر جدی

بسم الله الرحمن الرحیم.

الحمدلله رب العالمین. بنده از آقای دکتر مقیمی تشکر و با کسب اجازه از ایشان و حضار محترم بحث خود را آغاز می‌کنم. عنوان مقاله­‌ی من تقویت روابط کشورهای اسلامی با دیپلماسی کاهش مخاطرات است که آقای دکتر مقیمی، آقای دکتر احمدی و آقای دکتر زارع، اساتیدی هستند که با من همکاری داشتند و از آنها تشکر میکنم. بحثی که خدمت دوستان هستم این است که فضای جدیدی در بحث دیپلماسی میان کشورهای اسلامی باز شود که یک سری تفاوت­‌های اساسی با مبنا و محورهای گذشته­‌ی ما در دیپلماسی کشورهای اسلامی دارد که بحث کاهش مخاطرات را به‌عنوان یک ضرورت اساسی در آینده مطرح کردم. در ابتدای مطلب یک توضیح و تحلیل کوتاهی را از بحث مخاطرات خدمت عزیزان خواهم داشت. بحث مخاطره مترادف با نسبت خطر است که با نسبت تحریف هم معرفی شده است و می‌توان از هر مسئله و هر پدیده‌­ای که باعث می­‌شود در آن انسان یا جامعه یا محیط زیان جدی­‌ای را ببیند، تحت عنوان مخاطره یاد کرد. مخاطره تعریفی است که خود آقای دکتر مقیمی در کتاب دانش مخاطرات مطرح کردند و می­‌گوید که نه بحران، نه مصیبت، نه بلا، و نه حادثه­‌ی غیرمترقبه است بلکه می­‌شود به نوعی همه­‌ی اینها را در داخل بحث مخاطرات جا داد و همه‌­ی اینها می­‌تواند باعث و بانی وارد شدن زیان به جامعه­‌ی بشری باشد. تعریف دیگری هم که برای بحث مخاطرات آمده، این است که هر پدیده، عنصر، فعالیت اساسی یا وضعیت خطرناکی که ممکن است آسیب جانی، جراحت­‌ها و سایر تسهیلات سلامتی را به دارایی‌­ها، معیشت­‌ها و خدمات و در هم گسیختگی اجتماعی، اقتصادی و یا آسیب­‌های زیست محیطی را به‌همراه داشته باشد. بحث مخاطره‌­شناسی همزاد با بشر است این دانش و از همان لحظه­‌ای که انسان زندگی‌­اش را بر روی کره­‌ی زمین شروع کرده و یا انسان به دنیا می­‌آید بحث حفظ سلامت محیط زیست خود را یا محیط پیرامونی خودش را در اولویت دارد و به نوعی دانشی همزاد با بشر است.

بحث بعدی بحث وضعیت جهانی مخاطرات است. در هر نوع مخاطرات طی سال­‌های 1998 تا 2017 بالاترین تعداد را سیل، بعد طوفان، بعد زلزله و بعد دمای شدید گرما، رانش زمین، خشکسالی و به‌عبارتی آتش­‌سوزی و فعالیت‌­های آتش­نشانی دارد. میزان از دست دادگی اقتصادی یعنی ضرر اقتصادی (که در بحث مخاطراتی که طی سال‌های 1998 تا 2017 طی بیست سال اتفاق افتاده) عبارتند از اینکه جامعه بشری طی این سال‌ها از زلزله نزدیک به 661 میلیارد دلار، از طوفان 1330 میلیارد دلار، و از سیل نزدیک به 656 میلیارد دلار آسیب دیده است. تعداد جمعیتی که از مخاطرات آسیب دیدند و تعداد افرادی که در اثر مخاطرات مختلف کشته شدند: طی این 20 سال نزدیک 747 هزار نفر جمعیت در زلزله کشته شدند. جمعیتی هم که تحت تأثیر مخاطرات سال­‌های مختلفی قرار گرفتند از سال 1998 تا 2017 نزدیک به دو میلیارد نفر جمعیت در سراسر جهان تحت تأثیر سیل قرار گرفتند و سیل­‌های مختلفی که داشتیم. اخیراً در ایران هم ما سیلی که داشتیم جمعیت کثیری را در استان­‌های مختلف در خود ایران ما هم تحت تأثیر قرار داد. در جهان بیشترین کشته‌­های ما در بحث زلزله بوده و در بحث تحت تأثیر قرار گرفتن جمعیت جهان هم بحث سیل بوده که نزدیک به دو میلیارد نفر جمعیت در طی این سال‌­ها تحت تأثیر سیل قرار گرفته­‌اند.

درباره تعداد مخاطرات طی این 20 سال می‌توان گفت تعداد زلزله 563 و سیل 3148 بود. طی بیست سال طی 125 میلیون نفر جمعیت برای زلزله و نزدیک به دو میلیارد نفر برای سیل تحتتأثیر قرار گرفتند. تعداد کشته شده‌­ها و بحث خسارات اقتصادی که ممکن است فرصت توضیح نباشد که خلاصه­‌ی مطلب این است که ما در بحث مخاطرات در طی این بیست سال آسیب­‌های خیلی زیادی را دیدیم؛ چه اقتصادی، چه جانی و چه مسائل اجتماعی.

چرا به بحث مخاطرات بپردازیم؟ چون بحث جهان اسلام مطرح است، مبنای پرداختن به مخاطرات را بحث‌­های ایدئولوژی اسلامی را مطرح کردم که بحث­‌های فقط اقتصادی نبود. خدواند در سوره­‌ی اسراء آیه­‌ی هفتاد می­‌فرماید که ما فرزندان آدم را گرامی داشتیم و آنها در خوشی و (بر مرکب) در بر و بحر سوار کردیم و از چیزهای پاکیزه به ایشان روزی دادیم. در اینجا انسان به‌عنوان اشرف مخلوقات دارای کرامتی است که این کرامت باید در سطح جهان نسبت به انسان رعایت شود و خود مخاطرات به‌عنوان یک آسیب­‌زننده‌­ی اساسی به انسان به‌عنوان اشرف مخلوقات در جهان بحث مهمی است که ما باید به آن بپردازیم. بحث بعدی­‌ای که آوردیم بحث واقعیت عدالت بین انسان­ها است، مخاطرات معمولاً بخشی از جمعیت را در کشورهای مختلف تحت تأثیر قرار میدهد، عادلانه این است که دیگران هم نسبت به آن بی­تفاوت نباشند، نسبت به آن حرکتی انجام بدهند، و بتوانند کمک کنند. بحث رعایت حقوق انسان‌­ها است، خداوند حقوق بندگانش را بر حقوق خودش مقدم دانسته لذا بار حقوق انسان‌­ها را در این قضیه رعایت می­‌کنیم.

در بحث بعدی شریعت اسلام را آوردم که در بحث اعلامیه­‌ی حقوق بشر آمده است و من در اینجا آوردم که باید به بحث حقوق و امتیازات انسان­‌ها و بحث محبت و نوع­دوستی پرداخته شود. در اسلام به‌عنوان یک مبنا و محور هست که نسبت به همنوع خودمان باید بی‌­تفاوت نباشیم لذا با همه­‌ی اینها و مبنای ایدئولوژیکی­‌ای که در اسلام هست نسبت به کاهش مخاطرات نباید بی‌­تفاوت باشیم و در آن باید وارد شویم و تأثیر­گذاری خود را داشته باشیم. بحث جمعیت اسلام هست که 21 درصد جهان را مردم مسلمان تشکیل می­‌دهند. یک ظرفیت دیگری که اسلام دارد این است که این جمعیت در پنج قاره در سراسر جهان پخش است. بحث بعدی­‌ای که در این حوزه داریم که مختص به جهان اسلام هست و معمولاً جاهای دیگر از آن برخوردار نیستند که ما بیش از 50 درصد ذخایر نفتی را در بین کشورهای اسلامی داریم و نزدیک به 70 درصد گاز را به‌عنوان دو منبع عظیم خدادادی که در کشورهای اسلامی قرار داده شده را داریم و در اینجا در بحث نفت ایران رتبه­‌ی چهارم را دارد، در بحث گاز رتبه­‌ی دوم را دارد که اخیراً طبق برآورد­های اخیر هم که انجام شده ایران رتبه­‌ی اول را دارد؛ لذا با این ظرفیت­‌هایی که ما در اسلام داریم و با آن ایدئولوژیکی که ما در اسلام نسبت به مخاطرات و بحث همنوع و بحث کاهش مخاطرات را در اولویت داریم.

بحث مهم دیگری که وجود دارد بحث دیپلماسی بین کشورهای اسلامی است که سازمان­‌هایی که در بین کشورهای اسلامی تشکیل شده است سازمان­‌های مختلفی است. سازمان همکاری اسلامی، اتحادیه­‌ی عرب، شورای همکاری خلیج فارس، سازمان اکو و اتحادیه­‌ی اقتصادی پولی غرب آفریقا، شورای همکاری کشورهای ترک زبان و چند مجموعه که خیلی از آنها موفق بودند و خیلی از آنها می­‌بینیم که در ادامه­‌ی مسیر دچار مشکل بودند و به آن اهدافی که نهایتاً تعریف کردند نرسیدند و یک نقطه­‌ی مشترکی که در بین کشورهای اسلامی است اینکه بیشتر دنبال منافع اقتصادی، امنیتی یا منطقه­‌ای خودشان بودند و تفاوت دیپلماسی­‌ای که ما در اینجا مطرح کردیم با این دیپلماسی که در گذشته بوده در همین مبنا بودن آن چیزی است که سازمان یا آن مجموعه‌­ای که تشکیل می­‌شود دنبال آن هست.

در بحث مخاطرات علاوه بر بحثی که ما داشتیم ضرورت­‌ها را مطرح کردیم، در حقوق بین­‌الملل هم یک سری مواردی را در حوزه­‌ی مخاطرات مطرح کردند و یک سری الزاماتی را هم به‌صورت نرم و هم به‌صورت نظام‌­آور که در منشور سیاسی سازمان ملل متحد هم حقوق مدنی و سیاسی آمده و هم حقوق اقتصادی و اجتماعی فرهنگی در میثاق‌­نامه‌­شان آمده که اینجا مورد بحث نیست و خود دولت­‌ها هم در قبال بحث مخاطرات یک سری وظایفی دارند که باید به آنها بپردازند؛ هرچند مخاطرات بعضی وقت­‌ها در سطح عظیمی اتفاق می­‌افتد که ممکن است دولت­‌ها نتوانند از عهده­ بر بیایند ولی این نمی‌­تواند باعث شود که دولت­‌ها شانه خالی کنند، حد­اقل این است که باید کمک­‌های کشورهای دیگر را بپذیرند و خیلی موارد که اینجا جای آنها نیست. بحث جبران خسارت هم در بحث حقوق بین­‌الملل برای دولت­‌ها مسئولیت­‌هایی دارد که باید حتماً به آن بپردازند.

بحثی که در ادامه داریم این است که ما یک سری الزام ذاتی و ایدئولوژیکی در جهان اسلام داشتیم که در بحث مخاطرات باید به آن بپردازیم؛ یکی از آنها بحث ظرفیت عظیم خدادادی است که همه­‌ی جامعه­‌ی بشریت نسبت به آن سهمی دارند، ما می‌­توانیم در بحث مخاطرات از این ظرفیت­‌ها در جهان اسلام استفاده کنیم. بحث بعدی نوع­دوستی و محبت است که در اسلام به‌عنوان محور هست و بحث بعدی ضرورت وحدت در خدمت است. خیلی از کشورهای اسلامی به‌صورت انفرادی در بحث مخاطرات کمک می­‌کنند، منتها چون انسجام و یک رویه­‌ی وحدت­‌آمیز است، آنجا ممکن است بازخورد آن قدر مثبتی از بعد جهان اسلام بودن آن نداشته باشد، به‌عنوان یک دولت می­‌روند لذا اگر این ائدئولوژی دنبال شود و یا این دیپلماسی دنبال شود در خدمت­‌رسانی کشورهای اسلامی و جامعه­‌ی بشری به‌صورت وحدت­ آفرین کار کنند قطعاً تأثیر مثبتی خواهد داشت و بحث الزامات حقوق بین‌­الملل هم که حقوق انسانی در اسلام است. بحث الزامات حقوق بین­‌الملل و توسعه و توافقات بین­‌المللی که در جاهای مختلف ما این را داریم و قطع‌­نامه­‌های مجمع عمومی که مجموعاً در این قضیه الزام کشورهای اسلامی مضاعف می­‌شود در بحث پرداختن به کاهش مخاطرات که این را در آینده وارد این حوزه می‌­شویم.

ما قبلاً در اتحادیه‌­ها یا سازمان­‌هایی که در کشورهای اسلامی تشکیل می­‌شد بین کشورهای اسلامی یکی از محورهایشان یا اهدافشان این بود که منافع اعضای سازمان را دنبال کنند. اگر دیپلماسی کاهش مخاطرات را مطرح کردیم باید منافع خارج از سازمان را هم دنبال کنیم. یعنی کشورهای غیراسلامی در هر جای جهان که مخاطره و آسیبی به انسان­‌ها برسانند و کشورهای اسلامی به این مجموعه بتوانند وارد شوند. در گذشته بعد بیشتر آن مبنای مادی و سیاسی بوده ولی الآن ما بیشتر مبنای معنوی، خدمت‌­رسانی و محبت به جامعه­‌ی بشریت را به‌عنوان محور دیپلماسی مطرح کردیم. در گذشته این اتحادیه­‌ها یا مجموعه­‌ها و سازمان­‌های بین­‌المللی تشکیل می­‌شد، بحث ویژه‌­ی جهان اسلام بود، به‌ویژه کشورهای اسلامی خود آنها بود ولی الآن برای همه‌­ی جامعه­‌ی بشریت باید دنبال شود و در گذشته بیشتر اتحادیه‌­ها و سازمان­‌های بین­‌المللی متشکل از دولت­‌ها، تصدی کار یا پیگیری کار یا مدیریت کار توسط دولتمردان سیاسی بود که ما پیشنهاد کردیم در اینجا بیشتر محوریت با مجامع علمی و تخصصی و سازمان­‌های مردم‌­نهاد باشد که در ادامه­‌ی کار تفاوت در ایدئولوژی­‌ها، تفاوت در منافع سیاسی، تفاوت در منافع منطقه­‌ای باعث نشود که این دیپلماسی با شکست مواجه شود. خیلی ممنون هستم از همه‌­ی عزیزان که وقت خود را در اختیار بنده گذاشتید. از آقای دکتر مقیمی که این فرصت را در اختیار بنده گذاشتند، تقدیر و تشکر میکنم. خیلی ممنون.

e-max.it: your social media marketing partner

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید