از آغاز بحران اوکراین پرسشی که مد نظر بسیاری بوده است تاثیر و پیامدهای ژئوپلتیکی سياسي، نظامی و اقتصادی این بحران برکشورهای اسلامی در کوتاه مدت و میان مدت بوده است. در همین راستا به منظور بررسی بیشتر این پیامدها بر جهان اسلام گفتگویی با آقاي بهشتی پور داشته ایم:

آیا میتوان قائل به پیامدهای مستقیم و غیر مستقیم بحران اوکراین بر جهان اسلام بود؟

تاثیرات بحران اوکراین را بايد دو گونه مستقیم و غیر مستقیم دانست. عمده تاثیر مستقیم اين بحران بر اروپا، ناتو، تقابل روسیه با اروپا و امریکا  و سازمان امنیت و همکاری اروپا و.. است. تاثير غير مستقيم اين بحران نيز بر سوریه، ایران و داوطلبان قفقازی در روسیه و یا تاتارهای کریمه قابل مشاهده است. پس به نظر مي¬رسد بحران اوكراين به صورتي غيرمستقيم بر كشورهاي جهان اسلام تاثيرگذار بوده است.

بحران اوکراین در چه حوزه هایی به گونه غیر مستقیم بر جهان اسلام تاثیر گذاشته است؟

اولین حوزه تاثیر گذاری بحران اوکراین سوریه و رقابت¬های بین روسیه و غرب در اين كشور است . بخشی از بحران سوریه داخلي و بخشی از آن خارجی است. یعنی  غرب از یک سو از مخالفان اسد حمایت می¬کند و در مقابل  ایران، روسیه و چین و تا حدی هم عراق  و حزب الله از اسد حمایت می¬کنند. در هنگامه بحران اوكراين اين نظر مطرح شد كه امريكا براي توجه دادن روسيه به مسائل خود و دست برداشتن از مداخله در امور سوريه، اين بحران را به وجود آورده باشد. ولی جریان تحولات به سمتی دیگر پیش رفت یعنی با  انتخاب پروشنکو در اوکراین جريان تحولات به سمت ديگري پيش رفت. وی در عين حال كه با غرب روابط دوستانه داشت با روسيه هم خصومت جدي نداشت.

بحران اوکراین  چه تاثیری بر مساله پرونده هسته¬ای ایران داشت؟

یکی از موضوعاتی که گفته شد بحران اوکراین می¬تواند برآن تاثیر گذارد، پرونده هسته¬ای ایران است. این تاثیر از سه جنبه مد نظر بود. نخست آیا روسیه با وجود تحریم¬هايي كه از سوي غرب بر كشورش تحميل مي¬شد، حمايت خود را از ايران ادامه مي¬داد؟ در پاسخ باید گفت روسیه در برابر تحريم¬هاي غرب‏، به حمايت بيشتر از ايران نپرداخت. چرا که در واقع روسیه در مساله محدود سازی هسته¬ای ایران کاملا با غرب هماهنگ است و فرق آن با غرب مخالفت با اقدام نظامی برضد ایران و مخالفت با بیشتر شدن تحریم¬ها (بیشتر از قطعنامه¬ها) است. به عبارتی تحریم¬های یک جانبه را قبول نداشته است. وجه دوم این است آیا غرب به علت اختلافاتش با روسيه در اوكراين به مساله هسته¬اي ايران امتيازي خواهد دادو با واردات نفت وگاز از ایران  روسیه را در موقعیت فشار قرار می دهد؟در پاسخ باید گفت این وجه هم تحقق نیافت. وجه سوم این بود که در مجموع روسیه نوعی تعامل دو طرفه با ایران و غرب انجام دهد.

بحران اوکراین در حوزه های دیگر جهان اسلام مانند آسیای مرکزی چه تاثیری برجاي گذاشته است؟

مهمترین حوزه تاثیرگذاری بحران اوکراین در منطقه آسیای مرکزی، قزاقستان بود. از جمعیت 18 میلیونی این کشور 32 درصدروس تبار هستند و قزاقزستان به شدت در مورد رفتار روسیه در اوکراین نگران بود. اين نگراني وجود داشت كه روس تبارهاي قزاقزستان‏ بحراني از جنس آنچه در اوكراين رخ داد در قزاقستان نيز پديد آورند. همین نگرانی در قرقیزستان وجود دارد اما جمعیت روس تبار این کشور پنج تا هفت درصد است. ‌در ازبکستان هم تعداد محدودي روس تبار وجود دارد. همین امر موجب شد تا  مجموعه کشورهای منطقه در قطعنامه سازمان ملل در مورد تمامیت ارضی رویکرد ویژه داشته باشند. یعنی قزاقستان، ازبکستان، قرقیزستان و ترکمنستان به آن رای ممتنع دهند و تاجیکستان به همراه ایران در هنگام رای گیری جلسه را ترك كنند. نگرانی قزاقستان درمورد رای ممتنع این بود که از یک سو دچار مشکل با روسیه نشود (چون با روسیه در چارچوب اتحادیه اوراسیا همکاری میکند) و از سویی هم اشغال کریمه را  تایید نکند. چرا كه ممکن بود بحران اوكراين برای این کشور هم رخ دهد. لذا  از بین کشورهای همسود  فقط روسیه سفید  و ارمنستان در حمایت از روسیه رای دادند.

وضعيت تاتارهای مسلمان کریمه و پیوستن آن به روسیه چه تاثیر ژئوپلتیکی بر کل جهان اسلام دارد و آیا می¬توان گفت استقلال كريمه بر ژئوپلتیک ترکیه در دریای سیاه تاثیر داشته است؟

جمعیت کريمه دو میلیون نفر است و شمار تاتارها پس از بازگشت از تبعید در حال حاضر حداکثر دویست هزار نفر است. موضع كريمه در برابر روسيه و بحران اوكراين، در يك همه پرسي مشخص شد. تارتارها به استقلال از تركيه راي مثبت دادند. موضع ترکیه در مورد کریمه قابل توجه است. می¬توان گفت پیوستن کریمه به روسيه بر ژئوپلتیک ترکیه در دریای سیاه تاثیرگذاشته است. ترکیه نژاد تاتارها را بهانه کرد و آنها را ترک تبار دانست. در این حال با تسلط روسیه بر شمال دریای سیاه، حضور روسیه به مراتب بیشتر شده است و این امر بر ژئوپليتيك ترکیه به عنوان کشوری مسلمان منفی است.

آیا بحران اوکراین به نوعی به منزله فرصت سازی¬هایی بیشتری برای جهان اسلام در شاکله کلی نظام  بین المللی تک قطبی یا چند قطبی  بوده است؟

از نظر اقتصادی برخی از کشورهای مسلمان مانند ترکمنستان، ایران و ترکیه  به دنبال این بودند که اگر روسیه صادرات گاز را تحریم كند، بتوانند به عنوان مسیرهای جایگزین باشند. برخی کشورهای نفت و گاز خیز مانند الجزایر در مدیترانه هم  می توانستند از اين جايگزيني سود برند. اما این فرض تحقق نیافت و مشکلات تحریمی در روابط روسیه و اروپا ایجاد نشد. در این حال باید توجه داشت که 60 درصد درآمد گازی روسیه از نفت و گاز است و در صورت تحریم این درآمدها را از دست می¬دهد.

در صورت بندی کلی بحران اوکراین بیشتر تاثیرهایی منفی بر ژئوپلتیک جهان اسلام داشته است یا  پیامدهایی مثبت؟

پاسخ به این پرسش بسیار سخت است. در این حال باید توجه داشت که  جنبه هایی چون افزایش سلطه روسیه بر کریمه و تسلط بیشتر بر شمال دریای سیاه موجب تفوق بیشتر بر کشور مسلمان ترکیه در این منطقه شده است. همچنین خطر بالقوه رویکرد روسیه برای قزاقستان و مجموعه کشورهای آسیای مرکزی می¬تواند موجب نگرانی باشد. از سوی دیگر اختلاف روسیه با غرب و اروپا شاید موجب شود که  روسیه تمایل بیشتری به همکاری با کشورهایی چون ایران و آسیای مرکزی پيدا كند كه اين جنبه مثبتي دارد. یعنی رودرویی روسیه با غرب شاید موجب همکاری بیشتر روسیه با کشورهای اسلامی چون ایران گردد. در این مرحله میتوان گفت  شاید روسیه  تمایل بیشتری به همکاری با کشورهای اسلامی داشته باشد.

e-max.it: your social media marketing partner

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید