بسمه‌تعالی

موسسه آینده ‌پژوهی جهان اسلام

گزارش ویژه شماره 23

 

«بررسیSWOT  اقتصادی ـ سیاسی کشور ترکیه»

احسان جعفری‌فر، زینب یزدان‌پناه

  مقدمه

SWOT مخفف چهار عبارت قوت‌ها (Strengths)، ضعف‌ها (Weaknesses)، فرصت‌ها (Opportunities) و تهدیدات (Threats) است. ﮔـﺎم اول در ﻣﺮاﺣـﻞ برنامه‌ریزی تعیین رﺳﺎﻟﺖ، اﻫﺪاف و مأموریت‌های یک ﺳﺎزﻣﺎن اﺳـﺖ؛ پس‌از آن می‌توان از ﻃﺮﯾـﻖ ﺗﺤﻠﯿـﻞSWOT ـ که ﯾﮑﯽ از اﺑﺰارﻫﺎی ﺗﺪوﯾﻦ اﺳﺘﺮاﺗﮋی اﺳﺖ ـ ﺑﺮای ﺳﺎزﻣﺎن مورد نظر اﺳﺘﺮاﺗﮋی ﻃﺮاﺣﯽ ﮐـﺮد ﮐـﻪ ﻣﺘﻨﺎﺳـﺐ ﺑـﺎ ﻣﺤـﯿﻂ آن ﺑﺎﺷﺪ. اساسا ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﯾﻦ ﺗﺤﻠﯿﻞ اﯾﻦ اﻣﮑﺎن ﺣﺎﺻﻞ می‌شود ﮐـﻪ اولاً ﺑـﻪ ﺗﺠﺰﯾـﻪ و ﺗﺤﻠﯿـﻞ محیط‌های داﺧﻠـﯽ و خارجی پرداخته و ثانیاً تصمیمات استراتژیکی اتخاذ نمود که قوت‌های سازمان را با فرصت‌های محیطی متوازن سازد.  ﻗﻮاﻋﺪ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ SWOT شامل موارد است که در ادامه با هم می خوانیم.

 

برای دانلود فایل PDF این گزارش کلیک کنید.

بسمه تعالی

گزارش ویژه شماره 22

«توافق سوچی؛ جایگزین یا مقدمه جنگ؟»

موسسه آینده پژوهی جهان اسلام

کمتر از ده روز از نشست روسای جمهوری ایران، روسیه و ترکیه در تهران با موضوع ادلب می‌گذشت که برخلاف انتظار اکثر ناظران تحولات سوریه و حتی مخالفان مسلح فعال در شمال سوریه-که عمدتا پیش‌بینی حمله‌ای تمام عیار به ادلب را می‌کردند- «رجب طیب اردوغان» و «ولادیمیر پوتین» در سوچی روسیه به توافقی دست یافتند که دست‌کم موقتا جنگ قریب‌الوقوع دمشق و متحدین علیه آخرین پایگاه بزرگ تحت کنترل مخالفان مسلح دمشق را به تعویق انداخته است. این توافق در عین حال که مورد استقبال ایران و دیگر کنش‌گران نظیر اتحادیه اروپا و حتی آمریکا قرار گرفت اما علامت سوال‌های بسیاری را نیز به دنبال دارد. در گزارش ویژه حاضر تلاش شده تا ابتدا به بررسی موقعیت جغرافیایی و سیاسی منطقه ادلب پرداخته شود و سپس خود توافق سوچی مورد بررسی قرار گیرد. در ادامه ضمن پرداختن به مواضع ترکیه نسبت به هرگونه عملیات نظامی گسترده در ادلب، غیبت نماینده تهران در نشست مهم سوچی را ارزیابی می‌کنیم. در نهایت هم موضع گروه‌های مخالف فعال در ادلب و علل آن را مورد بررسی قرار می‌دهیم. شایان ذکر است این گزارش ویژه حاصل بررسی گزارش‌های تحلیلی درباره ادلب و همچنین مصاحبه‌های تخصصی با کارشناسان داخلی مسائل سوریه است.

برای دانلود فایل PDF این گزارش کلیک کنید.

بسمه‌تعالی

موسسه آینده ‌پژوهی جهان اسلام

گزارش ویژه شماره 20

« تحلیلی بر مسائل سیاسی ـ امنیتی پاکستان»

صدیقه خراسانی

دانشجوی دکترای روابط بین‌الملل

 

مقدمه

از ابتدای تشکیل پاکستان با مبنایی هویتی در اوت 1947، چالش‌ها و بحران‌های بسیاری برای این کشور تازه تأسیس به وجود آمد که تاکنون ادامه دارد؛ به‌گونه‌ای که می‌توان بحران را جزئی لاینفک از سیاست و حکومت پاکستان دانست. گسل‌های عمیق اجتماعی، انفصال جامعه نخبگانی و توده‌ای، نفوذ و اعمال قدرت ارتش و نهادهای اطلاعاتی وابسته به آن همچونISI، تشتت احزاب سیاسی، فرقه‌گرایی و گسترش بنیادگرایی و جریان‌های سلفی در کنار رقابت‌های گاه خصمانه با همسایه هم‌تبارش هندوستان از جمله معضلات و مشکلات جامعه سیاسی پاکستان است که دولت ـ ملت را به منازعات عمیقی کشانده است. برخی از نقاط ضعف و یا تهدیدهای موجود در صورت تغییر نگرش‌ها، پتانسیل فرصت‌سازی و قدرتمندی دارند. نظر به اهمیت این کشور در منطقه جنوب آسیا که محل اتصال جنوب شرق و غرب این قاره است، به تحلیل نقاط ضعف و قوت و موقعیت‌های فرصت ـ تهدید پاکستان می‌پردازیم.

برای دانلود فایلPDF  این گزارش کلیک کنید.

 

           بسمه‌تعالی

              موسسه آینده ‌پژوهی جهان اسلام

گزارش ویژه شماره 21

«تحلیل نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید اقتصاد کشور قزاقستان»

دکتر احسان رسولی‌نژاد

 

استادیار گروه مطالعات روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز دانشگاه تهران

 

کشور قزاقستان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اقتصادها در میان کشورهای مشترک‌المنافع مورد توجه صاحب‌نظران و کارشناسان قرار دارد. اقتصاد قزاقستان بیش از بقیه کشورهای آسیای مرکزی مورد صنعتی‌سازی از سوی رهبران اتحاد جماهیر شوروی قرار گرفته بود. در زمان شوروی، این کشور مرکز اکتشافات فضایی، آزمایش‌های تسلیحات هسته‌ای، بیولوژیکی و شیمیایی بود که خود منجر به صنعتی‌سازی و اشتغال بیشتر در این کشور شده بود. «نورسلطان نظربایف» و سایر خط‌مشی‌‎گذاران قزاقستان پس از استقلال از شوروی در اوایل دهه 1990 با اقتصادی از تعادل خارج شده، روبه‌رو شده بودند. مشکلاتی همچون تورم افسارگسیخته، شکست صنعت، افول بازارهای اقتصادی، سیستم توزیع ناکارا و کمبود سرمایه مالی جهت مدرنیزه‌سازی اقتصاد از مهم‌ترین معضلات اقتصادی کشور قزاقستان پس از فروپاشی شوروی بود. به‌گونه‌ای که بین سال‌های 1990 تا 1995، تولید ناخالص داخلی قزاقستان به میزان 50 درصد کاهش یافت؛ هر چند اصلاحات اقتصادی قزاقستان در این دهه موفقیت‌آمیز بود و به‌تدریج اقتصاد را وارد شکوفایی نمود. اقتصاد قزاقستان دارای نقاط ضعف، قدرت، تهدید، و فرصت‌هایی است که تلاش می‌شود با استفاده از رویکرد تحلیل SWOT (قوت، ضعف، تهدید و فرصت) در این نوشتار با وضعیت اقتصاد این کشور آشنا شویم.

برای دانلود فایل PDF این گزارش کلیک کنید.

 

بسمه‌تعالی

موسسه آینده ‌پژوهی جهان اسلام

گزارش ویژه شماره 19

«نگاهی به مناسبات دو جانبه ایران و مراکش»

«مقدمه»

روابط دو جانبه ایران و مغرب از زمان پیروزی انقلاب اسلامی همواره پر فراز و نشیب بوده است. به رغم فاصله جغرافیایی کشور مغرب نسبت به ایران، این کشور آفریقایی از جایگاه مهمی در سیاست خارجی برخوردار است. تا پیش از انقلاب اسلامی در سال 1357، ایران از روابط حسنه‌ی با پادشاهی مراکش برخوردار بود. هر چند روابط میان تهران و رباط مانند اکثر کشورهای عربی ـ اسلامی منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا در دهه اول بعد از انقلاب تحت تأثیر سیاست‌های جدید ایران از یک طرف و تحولات جنگ تحمیلی و همبستگی این کشورها با عراق از طرف دیگری قرار گرفت. اما با پذیرش قطعنامه 598 توسط ایران و چرخشی که در سطوح مختلف رهبری سیاسی در کشور صورت گرفت، به تدریج روابط تهران با اکثر کشورهای عربی منطقه از جمله مراکش عادی شد.

با این وجود عادی‌­سازی روابط تهران ـ رباط در دوران پس از جنگ تحمیلی به مثابه پایان تنش‌های دیپلماتیک دو کشور نبود، بلکه مغرب در یک دهه گذشته دو بار روابط دیپلماتیک خود با تهران را به بهانه‌های مختلف قطع کرده است؛ مرتبه آخر بهار امسال بود که وزارت خارجه این کشور بدون هیچ زمینه قبلی و دلیل مشخصی اعلام کرد که رابطه خود با ایران را قطع می‌کند. هر چند بهانه رسمی مغرب، حمایت حزب الله لبنان از سازمان سیاسی ـ نظامی پولیساریو از طریق سفارت ایران در الجزایر بود. اما گزارش‌ها حاکی از این است که تهران با ارائه شواهد و مدارک موثق مبنی بر عدم وجود چنین حمایتی از جانب ایران یا حزب‌الله، تلاش کرده تا رباط را قانع کند ـ که البته در این زمینه موفق نشده است.

با توجه به اینکه در حال حاضر سیاست‌های دولت دونالد ترامپ در قبال ایران، فشار حداکثری اقتصادی علیه تهران و فشار حداکثری سیاسی علیه کشورهای منطقه و فرامنطقه برای تجدید نظر در کیفیت روابط دیپلماتیک خود با آن است، موسسه آینده پژوهی جهان اسلام در تلاش است تا با تدوین و انتشار ـ گسترده و یا محدود ـ گزارش­ های ویژه‌ با محوریت موضوعات مربوط به روابط خارجی ایران (به ویژه روابط منطقه‌ای)، ضمن بررسی تحلیلی ابعاد مختلف این روابط با بیان مشکلات موجود در این حوزه، پیشنهاداتی را در رابطه با موضوع مخصوص ارائه نماید. هدف موسسه آینده پژوهی جهان اسلام، ایجاد پیوند میان دانشگاه و نخبگان فکری با نخبگان اجرایی است تا از این طریق بتوان با استفاده از نقاط قوت هر حوزه، خلاءهای دیگری را پوشش داد.

در راستای این هدف گزارش ویژه حاضر مناسبات ایران و مراکش را با تمرکز بر علل پشت پرده قطع روابط دیپلماتیک از جانب رباط مورد بررسی قرار می‌دهد. شایان ذکر است، این گزارش حاصل مطالعه متون تخصصی، جلسات کارشناسانه درون موسسه با تحلیلگران و سفیران سابق ایران در مراکش است. البته همانطور که پیش‌تر ذکر شد، این مطالعه موردی در چارچوب موضوع کلان‌تر نقاط ضعف و قدرت سیاست خارجی ایران بررسی شده؛ بنابراین وجود مصادیق و مثال‌هایی خارج از موضوع خاص مراکش برای بیان دقیق‌تر و روشن‌تر موضوع صورت گرفته است.

برای دانلود فایلPDF  این گزارش کلیک کنید.